My Name Is (1999): Khi da trắng cũng là một loại "da màu"

Thành công của Eminem với "My Name Is" (1999) từng là chủ đề tranh luận của cộng đồng, đặc biệt là về vấn đề sắc tộc và văn hóa. Nhưng Eminem chắc chắn không phải là nhân vật gây tranh cãi đầu tiên trong vấn đề nhức nhối đã tồn tại từ lâu này. Rock, swing, jazz được xem là đã "da trắng hóa" khi Paul Whiteman trở thành King of Jazz, Benny Goodman trở thành King of Swing và Elvis Presley được mệnh danh là King of Rock. Thế nhưng, Eminem và rap lại là một câu chuyện khác. Nó khác ở điểm nào? Và Eminem đã làm gì để biến những trở ngại về màu da thành vũ khí và chiến thắng trong cuộc chơi này?

Lớn lên ở khu vực Detroit ở ngoại ô của thị trấn người Mỹ gốc Phi, nuôi sống bản thân bằng các công việc bán thời gian với đồng lương tối thiểu, Marshall Mathers III phát hành album đầu tay "Infinite" (1996) với sự giúp sức của bộ đôi nhà sản xuất Bass Brothers. Với những dòng flow mượt mà được phô bày, Mathers hy vọng album có thể nhận được sự công nhận vừa đủ để mang về một hợp đồng thu âm. Thế nhưng, kỹ năng điêu luyện và phong cách phù hợp với xu hướng đương đại vẫn chưa đủ để gây ấn tượng trong lòng người nghe. Mặc dù có phong cách đa dạng và thịnh hành, album vẫn thiếu một chiến lược mũi nhọn, một thứ có thể phá bỏ được rào cản đến từ màu da trong cuộc chơi này.

Eminem nhận ra việc áp dụng một chiến lược "nhập vai" trong cộng đồng người Mỹ gốc Phi của các MC da trắng trước đây không còn hiệu quả, chẳng hạn như nhấn mạnh sự công nhận và gần gũi với văn hóa hip hop, sự ủng hộ đối với các chính sách chống phân biệt chủng tộc hoặc xây dựng và củng cố những gì mang lại uy tín trong mắt cộng đồng mà cố ý bỏ qua sự thật rằng họ là người da trắng. Không như những MC da trắng trước đây, Eminem nổi lên tại thời điểm mà đặc tính "ghetto" và "keeping it real" đã và đang là tâm điểm. Việc bắt chước phong cách East Coast giữa thập niên 90 khiến những tai nghe chuyên môn cho rằng "Infinite" không khác gì demo tape từ New York hơn là một album được sản xuất từ Detroit, nói theo một cách khác là nó thiếu sự nguyên bản và tính chân thực.

Trong khi đó, giới hip hop cũng trăn trở trước số phận của thể loại này, tự hỏi liệu sự nổi tiếng mà các MC da trắng có được từ việc bắt chước phong cách và đặc trưng da màu có báo hiệu rằng rap sẽ bị chiếm dụng và biến chất hay không. Trường hợp Vanilla Ice bị chỉ trích gay gắt vì làm giả danh tính, cùng với đó là không một rapper da trắng nào thành công kể từ Beastie Boys và 3rd Bass cho thấy rằng khác với rock, jazz hay swing, rap không bao giờ bị "da trắng hóa". Những người trong giới đã từng cảnh báo Dr. Dre rằng không nên mạo hiểm danh tiếng để ủng hộ một rapper da trắng. Những động lực này buộc Eminem và ekip phải xây dựng một chiến lược có khả năng biến trở ngại thành vũ khí, cho thấy vai trò và vị trí của bản sắc da trắng trong rap.

Chiến lược này được gọi là đảo ngược (inversion) và châm biếm (parody). Thay vì né tránh đặc tính da trắng của mình, Em bộc lộ nó theo cách hài hước và phóng đại để nhấn mạnh những mâu thuẫn trong cộng đồng da trắng, đặc biệt là trong vấn đề giai cấp khi gọi mình là "white trash". MV xây dựng Slim Shady như một nhân vật trên TV - hoạt động giải trí phổ biến tại Mỹ - với các trang phục khác nhau đại diện cho những nhân vật da trắng. Bằng cách phóng đại và châm biếm cái gọi là định nghĩa về "da trắng", video ngụ ý rằng Eminem nằm ở thế đối lập với các hình ảnh mang tính đại diện đó.

Mặc dù Eminem không có phát ngôn rõ ràng nào về màu da nhưng phần lời của bài hát liên tục thể hiện nhiều ám chỉ về người da trắng. Lời bài hát tham chiếu đến các biểu tượng văn hóa đại chúng của người da trắng như ban nhạc rock Nine Inch Nails, nhóm nhạc pop Spice Girls, và ngôi sao truyền hình Pamela Anderson Lee. Sự hài hước đi kèm với bạo lực và tư tưởng có phần lệch lạc tách biệt Shady với cộng đồng da trắng đại chúng, một cá nhân nổi loạn trong xã hội, vừa giống lại vừa khác các người bạn người Mỹ gốc Phi.

Chìa khóa thành công của “My Name Is” nằm ở cách Eminem hạn chế tối đa việc bắt chước những cấu trúc và tiền lệ trong thể loại này, ví dụ tránh sử dụng các hình ảnh và cụm từ có sẵn. Khi đề cập đến cần sa - gắn liền với nhạc rap vào cuối những năm 1990 - Shady sử dụng "grass" (có nguồn gốc từ hippie) thay vì loại "weed" hoặc "chronic" được các rapper người Mỹ gốc Phi ưa chuộng. Chiếc beat lấy sample từ “I Got The. . . ” (1975) của Labi Siffre làm cho "My Name Is" khác biệt với hầu hết các cấu trúc đã được các rapper West Coast lẫn East Coast sử dụng trước đó. Phần beat được tối giản hóa cũng là một phần của concept parody này, nó ám chỉ sự nhàm chán trong âm nhạc đại chúng của người da trắng.

Xen lẫn với các hình ảnh châm biếm là những phân đoạn thể hiện phong cách hip hop (quần jeans ống và áo khoác quá khổ), tại đây Shady loại bỏ cách diễn cường điệu và thể hiện một ngôn ngữ cơ thể của một rapper bình thường. Những hình ảnh tương phản này liên tục nhắc nhở người xem rằng Em không chỉ là sự bắt chước của một rapper da màu, định vị Em trong thể loại rap. Bên cạnh đó, 19 track còn lại của "The Slim Shady LP" (1999) thể hiện nhiều khía cạnh đa dạng khác của đặc tính người da trắng, không chỉ đơn giản là "một kẻ thất bại". Sức mạnh tổng hợp của hình ảnh, âm nhạc và ca từ được xây dựng cẩn thận, đánh đòn phủ đầu vào những chỉ trích về tính nguyên bản và xác thực màu da.

Một số nhà phê bình cho rằng thành công của Eminem là một âm mưu của người da trắng nhằm đánh cắp nhạc rap từ người da đen và khai thác tiềm năng thu lợi nhuận từ nó, làm dấy lên hình ảnh bóng ma của những nghệ sĩ da trắng trước đây, những người đã thành công nhờ âm nhạc da màu chẳng hạn như Elvis Presley, Benny Goodman, và Paul Whiteman. Trên thực tế, đa phần những người trong giới chuyên môn bảo vệ Eminem trước những cáo buộc này, cho rằng tài năng của Eminem được các đồng nghiệp người Mỹ gốc Phi công nhận, và ngược lại Em cũng thể hiện sự ủng hộ đối với các nghệ sĩ da màu, đặc biệt là D12. Mặc khác, nhiều ý kiến cho rằng sự nổi tiếng của Eminem thúc đẩy các khuynh hướng chính trị tiến bộ, báo hiệu một sự ra đi triệt để của các quan điểm lỗi thời về sắc tộc trong cách nhìn nhận của giới trẻ Mỹ, đặc biệt là những người da trắng. Bỏ qua các cuộc tranh luận về quyền sở hữu văn hóa, sự nổi tiếng của Eminem hướng đến một không gian chung chưa từng có cho thanh niên da đen, da trắng, gốc Latinh và châu Á,…. sống trong một quốc gia đa sắc tộc, đa văn hóa.

Những quan điểm đối lập này là minh chứng cho sự thay đổi sâu sắc đang diễn ra trong cách mà cộng đồng người Mỹ da trắng nhìn nhận về bản sắc của mình. Bởi vì trước đó, bản sắc cộng đồng da trắng được xây dựng đa phần dựa trên những đối lập với cộng đồng da màu nên những thay đổi trong âm nhạc của người da màu tạo tác động gây mất ổn định đối với đặc trưng ổn định mà cộng đồng da trắng đã dần quen thuộc. Thành công của Eminem và các rapper da trắng không làm "da trắng hóa" thể loại này, thay vào đó là định nghĩa lại cái gì gọi là "da trắng" và "da đen", cũng như chỉ ra những cách khác nhau mà hiphop và rap mang đến cho những người Mỹ da đen lẫn da trắng một cơ hội để vượt qua những tàn dư của tư tưởng phân biệt chủng tộc. Bằng cách bắt chước và châm biếm những đặc tính về văn hóa và sắc tộc của mình, Eminem đã cho thấy một trong những cách mà người da trắng có thể thích ứng với các điều kiện xã hội đang thay đổi. Thành công của Eminem với rap như một tấm gương phản chiếu một bức tranh về một cộng đồng đa văn hóa, đa sắc tộc của Hoa Kỳ mà trong đó, đôi khi người da trắng cũng đang được xem là một loại "da màu".

---

I'm not the first king of controversy I am the worst thing since Elvis Presley To do Black music so selfishly And used it to get myself wealthy (hey) There's a concept that works 20 million other white rappers emerge But no matter how many fish in the sea It'll be so empty, without me

Without Me (The Eminem Show, 2002)