Emily Brontë và Lacan - Ham muốn của Chủ Thể (the Subject) là ham muốn của Tha Thể (the Other)

Những quyết định sai lầm dường như là nguyên nhân trực tiếp tạo ra bi kịch trong "Wuthering Heights". Catherine chọn kết hôn với Edgar vì ham muốn chứ không phải tình yêu thực sự. Isabella chấp nhận kết hôn với Heathcliff mặc dù cô được cảnh báo rằng anh không thực sự yêu cô và chỉ lợi dụng tình cảm của cô vì lợi ích của mình. Tuy nhiên, không ai thực sự muốn thừa nhận trách nhiệm của mình về nỗi đau từ những quyết định dại dột. Họ luôn đổ lỗi cho nhau về những đau khổ của họ. Nhưng chính xác thì đau khổ đó bắt nguồn từ đâu? Và vì sao cái chết cũng không thể làm họ nguôi ngoai?

"Em yêu tôi. Vậy em lấy quyền gì mà bỏ mặc tôi?

Cái quyền gì? Trả lời đi - Cái quyền gì cho phép em động lòng với Linton?

Không phải sự khốn khổ, hay thiếu thốn, hay cái chết, hay bất kỳ thứ gì mà Chúa Trời hay quỷ dữ tạo ra mà có thể chia cắt hai ta. Em, chính ý muốn của em, đã làm điều đó. Tôi không làm tan nát trái tim em - chính em tự bóp nát trái tim mình; và khi em bóp nát trái tim mình, em cũng bóp nát trái tim tôi. Thật tệ khi tôi đây mạnh mẽ đến thế. Tôi muốn sống sao? Tôi sống kiểu gì khi em - ôi, Chúa ơi! Liệu em có còn muốn sống không khi linh hồn mình đã trong nấm mồ?"

Bi kịch từ ham muốn trong "Wuthering Heights"

Bi kịch bắt nguồn từ việc Catherine kết hôn với Edgar và trong mắt Heathcliff, việc đó đồng nghĩa với sự phản bội. Nhưng Catherine cho rằng mối quan hệ giữa cô và Heathcliff khác với tình yêu của cô dành cho Edgar, và bởi vì những mối liên kết này hoàn toàn khác nhau nên Catherine không coi chúng là loại trừ lẫn nhau. Đối với cô, một phần sự sống của cô, bản thể hay linh hồn của cô đều gắn liền với Heathcliff. Đó là phần không thể thay đổi, một thứ thuộc về "vĩnh hằng". Phần con người này cũng được kết nối với Wuthering Heights và thời thơ ấu, khi cô cùng Heathcliff ở bên nhau và không biết gì về thế giới bên ngoài. Phần còn lại của con người Catherine là phần tồn tại trên "trần thế", thích thú với sự giàu có, lịch thiệp và kiểu cách của nền văn minh. Và bây giờ phần con người này của cô được liên kết với Edgar Linton. Cô yêu Heathcliff lẫn Edgar và nghĩ rằng cô ấy có thể có cả hai trong đời. Cô thuyết phục Edgar nhận Heathcliff vào nhà cũng vì nghĩ rằng họ sẽ bao dung lẫn nhau vì lợi ích của cô. Nhưng tính cách trái ngược và sự thù hận lẫn nhau đã dẫn đến xung đột. Cái ham muốn này của Catherine đã giết chết cô mà chính cô cũng không thực sự hiểu nguồn gốc của nó.

Ham muốn là gì?

Theo phân tâm học Lacan, ham muốn là sản phẩm phụ của ngôn ngữ, xuất hiện chính trong khoảng cách giữa yêu cầu (demand) và nhu cầu (need). Khi ta đưa ra lời yêu cầu (demand) thì đó không bao giờ là điều ta thực sự cần đến (need), vì những gì ta thực sự muốn bị ẩn giấu khỏi ý thức. Một đứa trẻ kêu khóc vì không thoải mái, nhưng không biết mình cần gì. Nó giải quyết tình trạng đó bằng cách sử dụng vốn từ vựng ít ỏi của mình. Nó sẽ thút thít và thất vọng khi nhận thấy bất cứ thứ gì người lớn cung cấp đều không phải chính xác thứ nó cần. Khi nhu cầu của trẻ ngày càng phức tạp hơn thì khả năng ngôn ngữ cũng phát triển, nhưng hiếm khi nào trẻ yêu cầu điều mang tính sống còn về mặt thể chất mà không kèm theo “phần phụ” ví dụ như không phải bánh mì, mà là "bánh mì socola" chẳng hạn. Đó chính là ham muốn.

Ham muốn nảy sinh do đâu?

Khi người mẹ xa cách về mặt thể chất hoặc không quan tâm chăm sóc đúng mức đến đứa trẻ, nó có thể cho rằng mẹ đang quan tâm đến một thứ gì đó khác. Đứa trẻ lúc này đặc giả thuyết về sự hiện của của "điều làm hài lòng mẹ", "mình ước gì điều bà muốn là mình, hẳn thứ đó phải tuyệt diệu, đáng ham muốn", "mẹ sẽ ở bên cạnh mình nếu mình có được thứ đó." Ham muốn sinh ra xung quanh các đối tượng có khả năng đáp ứng nhu cầu tâm lý. Trong đó, nhu cầu về tình yêu thương là nhu cầu lớn lao nhất trong các nhu cầu tâm lý. Lacan tin rằng mỗi yêu cầu, về căn cốt, đều là một yêu cầu tình yêu thương. Không giống như những nhu cầu về mặt thể chất, nhu cầu tâm lý không dễ thể hiện thành lời, đặc biệt là nhu cầu về tình yêu thương. Người ta chỉ có thể yêu cầu tình yêu thương một cách gián tiếp. Khi đứa trẻ biết nói, hầu hết những diễn đạt của nó đều là nhu cầu về tình yêu thương, được mã hóa trong những yêu cầu không thiết yếu.

Tại sao yêu thương lại không thể được yêu cầu một cách trực tiếp?

Lacan cho rằng yêu là "cho đi những gì mà người ta không có" - nghĩa là người ta chỉ có thể thấy được tình yêu trong nỗ lực hành động của người cho đi tình yêu. Ta "suy luận được" tình yêu của một người dựa vào nỗ lực và ý chí của người đó trong việc thỏa mãn các yêu cầu không thiết yếu của ta - chính là cái ham muốn. Nói cách khác, ta đoán biết được tình yêu của một người bằng cách nhận ra ở người đó cái ham muốn được ở bên cạnh và thỏa mãn ham muốn của bản thân ta. Từ đó, ta cũng đồng nhất ham muốn của mình với ham muốn của những người xung quanh. Đó là lý do vì sao Catherine đồng nhất bản thân với Heathcliff và Heathcliff cũng xem Catherine như linh hồn, như cuộc sống của mình.

Heatcliff tiếp tục sống có phải để trả thù?

Trước cái chết của Catherine, Heathcliff đã thể hiện sự bất cần, không thiết sống nữa, nhưng tại sao anh không tự sát để được hội ngộ cùng Catherine ở thế giới bên kia? Cách lý giải đầu tiên là Heatcliff sống và tưởng nhớ Catherine để chứng minh rằng tình yêu anh dành cho cô là vĩnh cửu bởi trong cơn hấp hối, cô đã nói rằng hai mươi năm sau anh sẽ quên cô và đắm chìm trong cuộc sống cùng người khác. Nhưng thực tế, Heathcliff chỉ sống được mười tám năm kể từ ngày đó. Cách lý giải thứ hai là Heathcliff sống để trả thù Hindley bằng cách giành lấy Wuthering Heights, hạ thấp Hareton và cuối cùng là giành lấy Thrushcross Grange. Tuy nhiên, lý giải này cũng không hợp lý vì sau đó, Heathcliff lại quyết định kết thúc cuộc đời, để tài sản của mình - cả Heights lẫn Grange - cho Hareton và Cathy. Cách lý giải cuối cùng có vẻ hợp lý hơn cả: điều mà Heathcliff mong muốn không phải là trả thù, mà là hợp nhất hai ngôi nhà lại với nhau. Catherine ham muốn một sự hòa hợp giữa Heights - thế giới của tuổi thơ, của bản năng nguyên thủy bên trong và Grange - thế giới người lớn, của xã hội văn minh bên ngoài. Thế nhưng cái khoảng cách giữa hai gia đình không bao giờ biến mất như cô mong muốn bởi mâu thuẫn nội tại ngày càng tăng.

Khi Catherine còn sống, Heathcliff từng khẳng định rằng anh sẽ tuân theo những mong muốn của cô. Heathcliff ngầm cho phép cuộc hôn nhân của Cathy và Hareton để hợp nhất hai gia đình, để hai linh hồn trẻ của Heights cùng nhau chuyển đến Grange. Cũng chính Heathcliff là người ban đầu đưa Cathy và Hareton đến với nhau khi khăng khăng yêu cầu Cathy chuyển đến Heights. Dường như chẳng có lý do gì để Heathcliff đưa Cathy đến Heights ngoài việc để cô bé được ở gần Hareton. Và khi Hareton và Cathy bắt đầu bị thu hút bởi nhau, Heathcliff cảm nhận được sự hiện diện của Catherine một cách mãnh liệt, cảm thấy anh ấy đã có thể đến cùng Catherine và ngay lập tức chấm dứt đời mình. Bởi vì đã vô thức làm việc này trong nhiều năm để hiện thực hóa mong muốn hợp nhất Heights và Grange của Catherine, Heathcliff không cần phải sống trọn hai mươi năm để chứng minh tình yêu của mình nữa bởi tình yêu này đã được chứng minh bằng nỗ lực thỏa mãn ham muốn của người anh yêu.

“Wuthering Heights” là một câu chuyện về niềm đam mê mãnh liệt, nhưng nó cũng là một câu chuyện về sự đan xen phức tạp của ham muốn và sự đồng nhất. Catherine chết vì giằng xé giữa Heathcliff và Edgar, không phải vì cô yêu cả hai, mà vì cô vô thức cảm nhận được mối nguy hiểm trong ham muốn và sự đồng nhất của cô với Heathcliff, cũng như khao khát của anh đồng nhất với của cô. Chính ham muốn này, hơn bất kỳ động lực bên ngoài nào, giết chết họ. Câu chuyện trong "Wuthering Heights" tiếp tục ám ảnh chúng ta bởii nó làm ta nhận ra rằng cái đam mê không thể dập tắt của con người vẫn mãi âm ỉ đâu có kể cả khi họ đã về với đất.