Hình xăm, Kinh Thánh và Hiếu Kinh (Phần 1): Xăm hình là bất kính?

Bài viết điểm qua một số đoạn trích trong Kinh Thánh và Hiếu Kinh nhằm tìm ra mối liên hệ giữa việc xăm hình với quan niệm về sự bất kính đối với Thiên Chúa trong giáo lý Kito giáo và quan niệm về đức hiếu trong truyền thống Nho giáo. Theo đó, nếu mối liên hệ giữa xăm hình và sự bất kính là hình thức ngụy biện cá trích đỏ thì quan niệm về hình xăm trong truyền thống Nho giáo là một quan điểm không chặt chẽ và rõ ràng. Nội dung bài viết được chia làm hai phần:

• Phần 1: Xăm hình là bất kính?

• Phần 2: Xăm hình là bất hiếu?

Hình xăm trong "dân ngoại"

Những gì còn lại trên các xác ướp cho thấy, từ ít nhất 2000 năm trước Công nguyên, phụ nữ Nubia và Ai Cập đã xăm hình. Những hình xăm này là một phần của một loại nghi thức ma thuật để bảo vệ người phụ nữ trong quá trình sinh nở, do vậy nó cũng liên quan đến các thực hành mang tính phồn thực. Những người phụ nữ Ai Cập có địa vị cao vẫn tự nguyện xăm mình trong nhiều thế kỷ. Kinh Thánh cũng ghi lại thực hành rạch da của người Canaan là một phần trong nghi thức tang ma hoặc tế thần mang tính phồn thực.

"Họ [các ngôn sứ của Baal] càng kêu lớn tiếng hơn và theo thói tục của họ, họ dùng gươm, giáo rạch mình đến chảy máu." (Sách Các vua quyển 1, 18:28)

Bằng chứng về tục xăm hình ở vùng Lưỡng Hà trong cùng giai đạn đó hầu như chỉ được tìm thấy dưới dạng văn bản. Khác với ở Ai Cập, hình xăm ở Lưỡng Hà cổ đại là một hình thức trừng phạt và đánh dấu nô lệ. Các tấm bia từ thiên niên kỷ IV trước Công nguyên ở Lưỡng Hà cho thấy những nô lệ và động vật thuộc quyền sở hữu của đền thờ, để quản lý hoặc trừng phạt những nô lệ bỏ trốn, không phục tùng.

Tuy vậy, có một vấn đề cần được làm rõ là bản chất khác nhau giữa việc xăm hình (tattooing) và đóng dấu (branding). Mặc dù, đóng dấu và xăm hình đều tồn tại dưới dạng các hình thức cắt xẻo cơ thể, nhưng các tập tục này tồn tại ở các phạm vi quyền lực xã hội khác nhau. Đóng dấu đánh dấu một người là tài sản, trong khi xăm hình được thực hiện với mục đích tôn giáo và làm đẹp. Đến thế kỷ XIII trước Công nguyên, với sự phổ biến của hoạt động buôn bán nô lệ, hình xăm ở vùng Cận Đông được công nhận như dấu tích để đánh dấu nô lệ và tù nhân chiến tranh.

---

Xăm hình là bất kính?

---

Từ Cựu Ước...

"Các ngươi không được rạch mình mà để tang một người chết, không được xăm mình. Ta là ĐỨC CHÚA." (Sách Lê-vi, 19:28)

Vì sao xăm hình lại bị cấm?

Theo giáo lý Kito giáo, kể từ khi Thiên Chúa thiết lập giao ước với Israel, dân tộc này trở thành dấu hiệu cho mọi dân tộc về sự thánh thiện và cứu rỗi của Thiên Chúa. Nói cách khác, Israel là biểu hiện của "sự trong sạch và hoàn thiện", chỉ thuộc về Thiên Chúa và "khác biệt" với các dân tộc còn lại. Việc rạch da hay xăm hình là một phần trong các thực hành tôn giáo của các dân tộc khác mà Kinh Thánh gọi là "dân ngoại", là dấu chỉ của "sự ô uế" và "bị sở hữu". Vì vậy, các thực hành này được xem là một hành động đi ngược lại với giao ước với Thiên Chúa. Nói cách khác, việc không rạch da hay xăm hình góp phần tạo nên ý thức về căn tính của dân Israel.

Chúng kêu lên Ta mà chẳng thật lòng, chỉ than vãn trên giường nằm của chúng. Chúng tự rạch mình, mong có được lúa mì, rượu mới, chúng đã phản bội Ta." (Sách Ngôn sứ Hô-sê, 7:14)

Sách Lê-vi và Đệ Nhị Luật cũng chép rằng các thực hành này bị cấm, đối với dân thường lẫn hàng tư tế. Bên cạnh việc không được rạch da, còn có một số quy định khác liên quan đến việc không được làm tổn thương cơ thể. Tóm lại, Luật Mô-sê cấm "đánh dấu" trên da thịt bởi vì cơ thể con người dành để phục vụ Thiên Chúa.

"Các tư tế không được cạo đầu và cắt riềm râu, không được rạch mình." (Sách Lê-vi, 21:5) 

"Anh em là những người con của ĐỨC CHÚA, Thiên Chúa của anh em. Anh em không được rạch mình và không được cạo tóc phía trên trán mà để tang một người chết." (Sách Đệ nhị luật, 14:1)

... đến Tân Ước

"Hay anh em lại chẳng biết rằng thân xác anh em là Đền Thờ của Thánh Thần sao? Mà Thánh Thần đang ngự trong anh em là Thánh Thần chính Thiên Chúa đã ban cho anh em. Như thế, anh em đâu còn thuộc về mình nữa, vì Thiên Chúa đã trả giá đắt mà chuộc lấy anh em. Vậy anh em hãy tôn vinh Thiên Chúa nơi thân xác anh em." (Thư gửi tín hữu Cô-rin-tô, 6:19-20)

Đoạn trích trên đã bị hiểu nhầm là cấm việc xăm hình hoặc làm tổn hại cơ thể. Thực tế, đoạn trích trên đề cập đến tội tà dâm. Tác giả đang nói về những gì xảy ra khi một người đàn ông quan hệ tình dục với gái mại dâm, nghĩa là anh ta đã làm vấy bẩn cơ thể mình, nơi được xem là đền thờ dành cho Thiên Chúa.

"Anh em hãy tránh xa tội gian dâm. Mọi tội người ta phạm đều ở ngoài thân xác mình, còn kẻ gian dâm thì phạm đến chính thân xác mình." (Thư gửi tín hữu Cô-rin-tô, 6:18)

Đến đây, một câu hỏi đặt ra: Nếu những "dấu tích" đó được thực hiện với mục đích thờ phụng Thiên Chúa thì sao?

Trong Thư gửi tín hữu Ga-lát, Thánh Phao-lô cho rằng những vết sẹo mà ông nhận được khi làm chứng về Chúa Kitô là những dấu tích mà ông không muốn nhận, nhưng sau đó đã được tôn vinh vì là minh chứng cho những đau khổ của ông để làm rạng danh Thiên Chúa.

"Từ nay, xin đừng có ai gây phiền toái cho tôi nữa, vì tôi mang trên mình tôi những dấu tích của Đức Giê-su." (Thư gửi tín hữu Ga-lát, 6:17-18)

Mặt khác, theo lời kể của ngôn sứ Ê-dê-ki-en về thị kiến tội lỗi của Giê-ru-sa-lem và sự kiện Ngày Phát Xét Sau Cùng trong Sách Khải Huyền, Thiên Chúa hứa sẽ đánh dấu tất cả những ai thuộc về Ngài và những người được chọn bằng tên "của Con Chiên và của Cha Con Chiên" trên trán.

"Hãy rảo khắp thành, khắp Giê-ru-sa-lem. Hãy ghi dấu chữ thập trên trán những người đang rên siết khóc than về mọi điều ghê tởm đang xảy ra trong khắp thành." (Sách Ngôn Sứ Ê-dê-ki-en, 9:4)

"Tôi thấy: kìa Con Chiên đứng trên núi Xi-on; cùng với Con Chiên, có một trăm bốn mươi bốn ngàn người, mang danh của Con Chiên và của Cha Con Chiên ghi trên trán." (Sách Khải Huyền, 14:1)

Ngụy biện cá trích đỏ?

Điểm lại nội dung từ Cựu Ước đến Tân Ước, ta hoàn toàn không tìm thấy một ngụ ý hay một chi tiết hiển ngôn nào cho rằng bản thân việc xăm hình là trái đạo đức hay luân lý. Trong Cựu Ước, dân Israel bị cấm thực hành các việc đó bởi đó là tập tục của dân ngoại, mang tính không trong sạch và đi ngược lại với giao ước "chỉ thờ phụng duy nhất một Đức Chúa". Chính vì lý do này mà người Do Thái chính thống, cho đến tận ngày nay, vẫn coi những người chọn xăm mình là vô đạo đức và sau khi chết sẽ không được chôn cất tại nghĩa trang Do Thái.

Truyền thống Kito giáo không quá khắc khe với việc xăm hình. Tuy vậy, đối với một số người, xăm hình vẫn là biểu hiện của sự bất kính. Giáo lý Kito giáo thừa nhận thẩm quyền và quyền năng của Thiên Chúa đối với vạn vật, bao gồm cả thân thể của họ. Do vậy, việc chăm sóc cơ thể phàm tục khỏi tội lỗi và ô uế là nghĩa vụ và mọi việc làm gây tổn hại đến thân thể có thể xem là trái với đạo đức và luân lý.

Tóm lại, các đoạn trích trong Tân Ước và Cựu Ước mà ta vừa điểm qua đều cho rằng việc gây tổn hại hoặc làm vấy bẩn cơ thể là phạm luật. Tuy vậy, mục đích của việc bảo vệ thân thể là bảo vệ sự trong sạch và thánh thiện, thể hiện qua việc không tham gia vào các tập tục của "dân ngoại" và tránh xa việc tiếp xúc với các thân thể được cho là ô uế, không trong sạch. Nói cách khác, Kinh Thánh không nói rằng bản thân việc xăm hình là một hình thức làm hại cơ thể và do đó hành động này là trái đạo đức. Do vậy, việc viện dẫn những nội dung trên làm minh chứng cho mối liên hệ giữa xăm hình và bất kính có thể được xem là hình thức ngụy biện cá trích đỏ hay không?

Tài liệu tham khảo

[1] Tassie, G. (2003). Identifying the Practice of Tattooing in Ancient Egypt and Nubia. Papers from the Institute of Archaeology , 14(1), 85-101. https://doi.org/10.5334/pia.200

[2] Ditchey, M. (2016). Body Language: Tattooing and Branding in Ancient Mesopotamia . Journal of Ancient Near Eastern History, 3(1), 1-24. https://doi.org/10.1515/janeh-2015-0004

[3] Karev, E. (2022). ‘Mark them with my Mark’: Human Branding in Egypt. The Journal of Egyptian Archaeology, 108(1-2), 191-203. https://doi.org/10.1177/03075133221130094

[4] Caplan, J. (Ed.). (2000). Written on the body: The tattoo in European and American history. Princeton University Press.

[5] Nhiều tác giả. (1998). Kinh Thánh trọn bộ. NXB TP. Hồ Chí Minh