人生大事/Lighting Up The Stars (2022): Nhân sinh đại sự - Việc gì được xem là “việc lớn” trong đời người
- Aug 2, 2023
- 8 min read
Updated: Jan 28, 2024
Nhân sinh đại sự (人生大事, tạm dịch: Việc lớn trong đời), với tựa tiếng Anh Lighting Up The Stars (tạm dịch: Người trồng ngôi sao), kể về một gia đình chắp vá, nương tựa nhau mà sống giữa cái "lưỡng âm lưỡng dương" của nghề mai táng.
Qua những biến cố cuộc đời và câu chuyện xung quanh mỗi đám tang, gia đinh kỳ dị, bên lề xã hội này dần tìm ra ý nghĩa của cuộc đời thông qua việc hiểu về cái chết.
Đời người không có gì lớn lao hơn cái chết
Khổng Tử viết: “... sự tử như sự sinh, sự vong như sự tồn, hiếu chi chí dã.”
(事死如事生，事亡如事存，孝之至也。)
Mạnh Tử viết: “Dưỡng sinh giả, bất túc dĩ đương đại sự; duy tống tử, khả dĩ đương đại sự.”
(孟子曰：養生者，不足以當大事，惟送死可以當大事。)
Tuân Tử viết: “Sinh tử thuỷ chung nhược nhất.”
( ⽣死終始若⼀。)
“Hậu kỳ sinh nhi bạc kỳ tử, thị kính kỳ hữu tri nhi mạn kỳ vô tri.”
( 厚其⽣⽽薄其死，是敬其有知⽽慢其無知。)
“Sự sinh bất trung hậu, bất kính văn, vị chi dã, sự tử bất trung hậu, bất kính văn, vị chi tích. Quân tử tiện dã tu tích.”
(事⽣不忠厚，不敬⽂，謂之野，事死不中厚，不敬 ⽂，不敬⽂，謂之瘠。君⼦賤野羞瘠。)
Tạm dịch:
Khổng Tử nói: “...thờ người quá cố như thờ người sống, thờ người đã mất như thờ người hiện còn, đó là có hiếu hết mức vậy. (Trung Dung, chương 19)
Mạnh Tử nói: “Nuôi sống chưa đủ thành được việc lớn; phải tiễn đưa khi chết nữa, mới thành được việc lớn.” (Ly Lâu Hạ, chương 13)
Tuân Tử nói: “Sự chấm dứt (sự chết) và sự bắt đầu (sự sống) phải được chu đáo như nhau.”
“Hậu với sự sống và bạc với sự chết, tức là kính cái hữu tri, khinh cái vô tri.”
“Thờ người sống không trung hậu cung kính, long trọng, gọi là quê mùa, đưa người chết không trung hậu, trịnh trọng, gọi là khô cằn, bạc bẽo. Người quân tử khinh rẻ cái quê mùa và lấy sự khô cằn, bạc bẽo làm điều đáng xấu hổ.” (Lễ luận)
Ngày xưa, khi Chu Công chưa quy định lễ an táng trọng hậu cho cha mẹ, người ta chỉ chăm lo chu đáo cho cha mẹ khi còn sống, còn lúc chết thì chôn cất sơ sài. Làm như vậy, con cháu không bày tỏ được sự thương nhớ kính mến đối với cha mẹ, ông bà. Sự thương nhớ, kính mến đối với những người đã khuất không được vun đắp, thì tình cảm giữa những người còn sống cũng theo đó mà phai nhạt.
Tang lễ là nghi lễ sinh ra từ lòng cung kính người sống mà tống táng người chết, không coi chết khác sống, không coi mất khác còn, cho sự chấm dứt với sự bắt đầu là một. Đạo với người chết là cái đạo chỉ có một lần chứ không hai, “nghĩa tử là nghĩa tận”. Tưởng chừng như tang ma giỗ chạp là những việc làm vô nghĩa, thế nhưng chính đó lại là cái nghi thức hoàn thành đạo làm người.
Ấn định nghi lễ táng tế còn là cách tôn vinh những người đã khuất, nhưng quan trọng hơn là để làm vinh dự cho người còn sống. Người khuất rồi thì chẳng cần nghi lễ táng tế sang trọng; tuy nhiên khi thấy người chết được tôn vinh thì người sống cũng bắt chước nếp sống của tiền nhân, luyện đức rèn tài để trong tương lai cũng được tôn vinh như vậy.
Người có thể kiềm chế tính khí của ta, chắc chắn là người ta yêu nhất; Người có thể chịu đựng tính khí của ta, chắc chắn là người yêu ta nhất
Mạc Tam Muội xem quá khứ tù tội ngày đó và nghề mai táng như ngọn Ngũ Hành Sơn đang đè bẹp anh, khiến anh mắc kẹt trong sự vô định. Tam Muội bận rộn chăm lo hậu sự cho hết người này đến người khác mà không thật sự hiểu rõ rốt cuộc cái chết có ý nghĩa như thế nào. Thế rồi một ngày anh rơi vào tình huống phải giải thích chết là gì cho Tiểu Văn - một cô bé quá nhỏ để hiểu.
Nếu Mạc Tam Muội là Tôn Ngộ Không bị đè dưới Ngũ Hành Sơn thì bé Tiểu Văn là tiểu Na Tra không sợ trời không sợ đất, người mà anh xem là “khắc tinh” được ông trời phái xuống để một lần nữa đè chết anh trong mớ hỗn độn này. Nhưng cũng chính nhờ gặp gỡ bé Tiếu Văn mà Tam Muội mới dần trả lời được câu hỏi có phải chúng ta sống để chờ đợi cái chết.
Cũng giống như Tôn Ngộ Không và Na Tra, có điểm chung là đều được sinh ra từ những viên linh thạch, Tam Muội và Tiểu Văn đều mang trong mình sự cô đơn, cứng đầu, bản tính nóng nảy, thiếu lý lẽ nhưng đồng thời cũng rất trong sáng, trượng nghĩa và giàu tình cảm. “Tiểu Na Tra” đã mở khóa sự dịu dàng và bản năng làm cha của Mạc Tam Muội. Thời gian bên cạnh bé Tiểu Văn là quá trình Mạc Tam Muội cởi bỏ dần từng lớp giáp ngụy trang, đối mặt với cuộc đời, học cách chịu trách nhiệm với bản thân và gia đình, từ đó anh chí thú làm ăn, chấm dứt những tháng ngày vô định.
Trước khi gặp Tiểu Văn, "việc lớn" mà Tam Muội dành hết tâm huyết là được đứng tên căn nhà của cha, là cưới được người mà anh yêu thương. Sau khi gặp Tiểu Văn, “việc lớn” của anh là chăm lo sóc cho Tiểu Văn, cho Tiểu Văn đi học. Tam Muội hiểu được “việc lớn” của đời người là trân trọng từng phút giây bên cạnh những người thân yêu, hiểu được lý tưởng của một "người trồng ngôi sao".
Ở phần đầu của phim, vẻ mạnh mẽ và tự lập của Tiểu Văn làm người xem bỗng chốc quên rằng đây là một cô bé 5 tuổi, vừa trở thành cô nhi sau cái chết đột ngột của bà, bị cậu mợ ruột bỏ lại tại nhà một tên bất hảo làm nghề mai táng một cách chóng vánh, nhẫn tâm. Ở cùng gia đình "Lên Thiên Đường", Tiểu Văn được đi học, có ba mẹ, có bạn bè, dần cởi bỏ tấm áo ương bướng, dần hiểu và chấp nhận sự ra đi của bà ngoại. Mối quan hệ của hai người từ "kỳ phùng địch thủ", không thể hiểu nhau dần chuyển thành hai người bạn, an ủi nhau, mang lại cho nhau cuộc sống mới. Người này trở thành lý do để người kia nỗ lực, để sống thật tốt năm dài tháng rộng phía trước.
Sinh sinh hóa hóa đều do hỏa, Cháy khắp không gian vạn vật vinh
Nhân vật Mạc Tam Muội là một người đàn ông ngoài 30 tuổi, từng vào tù, thô lỗ, lưu manh, phải kế thừa nghề mai táng của gia đình nếu không muốn bị cha mình đuổi ra khỏi nhà. Vẻ buông thả, bất cần ấy khác xa với hình ảnh của Chu Nhất Long cũng như những nhân vật mà trước đây anh từng thể hiện. Thế nhưng, tạo hình phong trần của Mạc Tam Muội cùng ánh mắt dịu dàng tưởng chừng trái ngược hoàn toàn ấy của Chu Nhất Long lại tạo nên một nhân vật rất thật - một người đàn ông bình thường, dùng vẻ biếng nhác, thô lỗ và cộc cằn để che giấu nỗi sợ và bất an bên trong.
Hai nhân vật chính trong phim mang tên Mạc Tam Muội (莫三妹) và Vũ Tiểu Văn (武小文), tượng trưng cho ngọn lửa, đại diện cho sự sống. Tam Muội (三 昧) là ngọn lửa được xem là chân hỏa, là pháp khí của Hồng Hài Nhi, đã làm Tôn Ngộ Không mất một mạng. Lửa này được luyện từ lửa rơi ra từ lò luyện đan của Thái Thượng Lão Quân, là thứ lửa sinh ra từ lòng hận (sân hỏa), chỉ có nước từ bình Tịnh Thuỷ của Quan Âm Bồ Tát mới có thể dập tắt. Thế nên, nửa đầu phim, Tam Muội thường xuất hiện với đôi mắt lộ hung quang, miệng buông lời nặng nề.
Còn bé Vũ Tiểu Văn (武小文) tượng trưng cho “vũ hỏa” (武火, lửa lớn) và “văn hỏa” (文火, lửa nhỏ), là lửa được Thái Thượng Lão Quân dùng để luyện thuốc. Theo Đạo giáo, nếu con người có thể chuyển hóa sân hỏa để khí huyết luyện đơn thì sẽ được đắc đạo. Bé Tiểu Văn là một ngọn lửa nhỏ cháy âm ỉ, mang lại hơi ấm và ánh sáng, dần trở thành một ngọn lửa lớn, là “việc lớn” trong cuộc đời Mạc Tam Muội.
Nếu bình Tịnh Thủy - nước Cam Lộ - cành dương liễu tượng trưng cho chân - thiện - nhẫn đã dập lửa Tam Muội, cảm hóa yêu ma thì trong phim, chính tấm lòng trượng nghĩa và sự đồng cảm giữa Tiểu Văn và Tam Muội khiến cả hai "cảm hóa" lẫn nhau. Sự "cảm hóa" ấy được đánh dấu bằng hai cơn mưa tầm tã, đó là cơn mưa vào ngày Tiểu Văn đến và cơn mưa vào ngày Tiểu Văn rời đi.
Thật ra, Tam Muội (三 昧) không phải là từ gốc Hán, mà là phiên âm của từ gốc Samadhi Dhyāna (Sanskrit) hoặc Samatha Jhāna (Pali). Samadhi theo Phạn ngữ nghĩa là trạng thái “tịnh” hoặc "thiền", một trạng thái của ý thức không bị ảnh hưởng bởi những nghi loạn và cám dỗ của tà kiến bất thiện. Còn Dhyāna có hàm nghĩa là thiêu đốt, mang hình tượng ngọn lửa nhưng lửa ở đây không thuộc về vật chất mà là lửa tinh thần của minh trí sáng suốt để thiêu đốt các chướng ngại từ ngoài xâm nhập vào tâm. Có thể thấy, cha của Mạc Tam Muội đã rất yêu thường và kỳ vọng vào con trai mình, mong anh có thể kế thừa nghề nghiệp của gia đình bằng tấm lòng trong sáng và chân thành. Vì thế mà ông đã vô cùng tức giận khi Tam Muội vì tiền mà làm chuyện trái với đạo đức nghề nghiệp.
“Cái việc mà tay mơ thì không thể làm, còn người có thể làm thì lại không muốn làm.”
Đó là câu mà người ta thường dùng khi nói về nghề mai táng, từ đó ta thấy được cái nghề cái nghiệp này đã ảnh hưởng đến cuộc sống của những người làm nghề như thế nào. Người làm nghề mai táng thường phải đối mặt với điều kiện làm việc khó khắn, những kiêng kỵ và định kiến của xã hội làm ảnh hưởng đến các mối quan hệ trong cuộc sống. Một cái nghề mà nếu không hiểu rõ, không có lòng tin, không có lý tưởng thì không thể làm được.
Nhờ bức tranh "ba mẹ em là người trồng ngôi sao" của bé Tiểu Văn mà Tam Muội đã hiểu ra giá trị của công việc mà mình đang làm: đưa tiễn một người cũng giống vun trồng một "sự sống mới", như đón chào một sinh linh chào đời.
Kết
Vậy thì, trong đời người, việc gì được xem là "việc lớn"? Là học hành, là lập nghiệp, là cưới gả, là sinh con,… Nhưng tất cả đều không lớn bằng cái chết, bởi vì cuộc sống này không có gì chắc chắn ngoài cái chết. Một khi chưa hiểu rõ cái chết, ta sẽ luôn hoang mang, sợ hãi và trốn chạy. Hiểu về cái chết là hiểu về cuộc đời. Và cái "việc lớn" trong Nhân sinh đại sự không phải là "một sự kiện" nào đó mà thật ra là sự được góp nhặt từ vô vàn những "việc nhỏ", là sống tốt từng phút giây trong quỹ thời gian hữu hạn của đời người.
Comments